strona informacyjna

Estetyka noetyczna

Jeśli etyka jest teorią dobrego działania ocenianego samo w sobie, to estetyka jest podobnież teorią dobrego działania, ale ocenianego ze względu na swój wytwór. Estetyka tak rozumiana jest teorią dobrej wytwórczości, a dokładnie mówiąc teorią pięknej wytwórczości, gdyż estetyka odwołuje się do pojęcia piękna tam, gdzie etyka odwołuje się do dobra. I tak jak prawdziwe jest to, co jest zgodne z zamiarem woli, tak piękne jest to, co jest zgodne z widzeniem intelektu, któremu spontanicznie towarzyszy wola. Piękne – jak powiada św. Tomasz – jest bowiem to, co widziane przez intelekt, podoba się, czyli pociąga wolę (Pulchra sunt, quae visa placent).
Szczerze mówiąc, nie ma innej estetyki niż estetyka noetyczna, dlatego też rozum ma tak wielką trudność ze znalezienia i wyrażeniem kryteriów piękna. Te wymieniane tradycyjnie (integritas, proportio, claritas), aby pełnić swoją rolę, muszą w praktyce być rozumiane nie jednoznacznie, ale analogicznie. Niewiele zatem rozstrzygają i w ten sposób tracą dla rozumu walor atrakcyjności.
Tymczasem estetyka noetyczna odnosi się do przeżycia pięknościowego, które jest tym, co w języku potocznym na ogół nazywa się zachwytem. Można powiedzieć, że zachwyt (gr. ekstasis) jest spontanicznym „wyjściem” w kierunku rzeczy widzianej, „wyjściem”, które nie ma w sobie momentu wahania. Noetyka jest więc na wskroś ekstatyczna, czy pięknościowa. W tym wymiarze duszy ludzkiej wola spontanicznie „chodzi za sercem”.