strona informacyjna

Metafizyka noetyczna

Mikrokosmos, jak niegdyś filozofowie nazywali człowieka, jest podobny do makrokosmosu. W człowieku odbija się bowiem i streszcza cały świat, wszystkie jego poziomy i warstwy. Poszczególnym rodzajom poznania, a jednocześnie poszczególnym warstwom (wymiarom) duszy odpowiadają różne poziomy (wymiary) rzeczywistości. Te ostatnie, podobnie jak te pierwsze, tworzą swoistą gradację. Niższy poziom (wymiar) rzeczywistości jest odbitką i naśladowaniem wyższego.
Tak jak wyróżniamy cztery rodzaje poznania (eikasia, pistis, dianoia, noesis) i cztery wymiary człowieka (wegetatywny, zmysłowy, rozumowy, noetyczny), tak też wyróżniamy cztery wymiary rzeczywistości. Najsłabszą i najmniej doskonała rzeczywistością jest świat odbitek różnych fenomenów materialnych. Mocniejsza i doskonalszą rzeczywistością jest świat owych materialnych fenomenów. Jeszcze doskonalszy i trwalszy, stojący bowiem na granicy dwóch światów (materialnego i duchowego), jest świat ludzkich pojęć, sądów, teorii. Najdoskonalszą rzeczywistością jest zaś świat bytów duchowych.
Cztery rodzaje rzeczywistości ukazują nam całe bogactwo wszechświata. Nie jest to bogactwo rozłożone warstwami w kosmicznej przestrzeni, ale jest to bogactwo głębi. W coraz to głębszy poziom rzeczywistości wchodzi ten, kto coraz bardziej kieruje się w stronę sensu, czyli w stronę tego, co umysłowe, ale i duchowe zarazem. Poziom wegetatywny (świat odbitek rzeczy) i poziom zmysłowy (świat rzeczy materialnych) „szukają” tego, co wyższe, czyli tego, co nadaje im racjonalny porządek. Może to być zamysł Boży, wyrażający się w ukrytej celowości popędów i instynktów, które rządzą światem materii, roślin i zwierząt. Może to być także ludzki umysł, który porządkuje wspomniany świat według swoich projektów. O ile poziom ludzkiego rozumu, czyli dianoetyczny (poziom teorii naukowych i zdroworozsądkowych) wiąże się z odkryciem sensu przez naturalny ludzki rozum, o tyle poziom noetyczny (bytów osobowych) to wejście w sens, przekraczający miarę ludzkich możliwości umysłowych, to wejście w rzeczywistość nie dającą się zwerbalizować, budzącą podziw i pociągającą ku sobie poprzez piękno swojego duchowego światła.